Δικαίωμα στην επισκευή

Αφορμή για το συγκεκριμένο άρθρο μου έδωσαν δύο γεγονότα φαινομενικά ασύνδετα μεταξύ τους. Το πρώτο ήταν η επίσκεψη στο παλιό αποθηκάκι του πατρικού μου σπιτιού για ένα ‘ξεσκαρτάρισμα’ παλιών και άχρηστων υλικών, όπου εκεί βρήκα – με μεγάλη μου χαρά και συγκίνηση μπορώ να πω, όταν την αντίκρισα – την παλιά τηλεόραση της οικογένειας, μάρκας NORDMENDE, έγχρωμη παρακαλώ 😊 καταχωνιασμένη σε μια γωνία.

Μανόλης Βασιλάκης

Αφορμή για το συγκεκριμένο άρθρο μου έδωσαν δύο γεγονότα φαινομενικά ασύνδετα μεταξύ τους. Το πρώτο ήταν η επίσκεψη στο παλιό αποθηκάκι του πατρικού μου σπιτιού για ένα ‘ξεσκαρτάρισμα’ παλιών και άχρηστων υλικών, όπου εκεί βρήκα – με μεγάλη μου χαρά και συγκίνηση μπορώ να πω, όταν την αντίκρισα – την παλιά τηλεόραση της οικογένειας, μάρκας NORDMENDE, έγχρωμη παρακαλώ 😊 καταχωνιασμένη σε μια γωνία. Αυτή η τηλεόραση μας κράτησε συντροφιά για περίπου λίγο πάνω από είκοσι (20) -ναι είκοσι – χρόνια στη καθημερινότητά μας. Με αυτήν μεγάλωσα από παιδί μέχρι και το τέλος σχεδόν της εφηβείας μου.

Το άλλο γεγονός που στάθηκε αφορμή για το συγκεκριμένο άρθρο ήταν η πρόσφατη ανάγνωση από μέρους μου ενός άρθρου σχετικά με έναν νόμο που ετοιμάζεται να ψηφιστεί στην Ε.Ε και έχει να κάνει με το λεγόμενο “δικαίωμα στην επισκευή”. Με αυτό το επικείμενο νομοσχέδιο η ΕΕ βάζει στο πλάνο συνολικά την κατασκευή μιας ηλεκτρονικής συσκευής, είτε μιλάμε για laptop, είτε για smartphone ή tablet, προτάσσοντας το “δικαίωμα στην επισκευή”. 

Αυτό σημαίνει ότι οι κατασκευαστές θα υποχρεώνονται να δημιουργούν ηλεκτρονικές συσκευές με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής που θα μπορούν να ανακυκλώνονται και να επισκευάζονται ευκολότερα σε σύγκριση με ό,τι ισχύει σήμερα. Το νομοσχέδιο αυτό θα συμπεριλαμβάνει εκτός από την επισκευή σε επίπεδο hardware και το “δικαίωμα στην αναβάθμιση του παρωχημένου λογισμικού”. Δηλαδή παλιότερα μοντέλα να μπορούν να αναβαθμίσουν το λογισμικό τους σε περίπτωση που ο κατασκευαστής προχωρήσει σε νέα έκδοση. Αυτή η κίνηση θεωρώ ότι είναι κάτι που έπρεπε να γίνει εδώ και πολύ καιρό. Και πάμε πίσω στην παλιά καλή NORDMENDE.

Αυτή η τηλεόραση πρωτοποριακή για την εποχή της στη διάρκεια των 20-22 χρόνων ζωής της επισκευάστηκε δύο με τρεις φορές και συνέχισε να προσφέρει τις υπηρεσίες της μέχρι την αναγκαστική και λίγο συγκινησιακά φορτισμένη αντικατάστασή της ως παρωχημένη τεχνολογικά.

Εννοείται ότι δεν είμαι τεχνοφοβικός γράφοντας όλα αυτά. Το αντίθετο μάλιστα. Είμαι λάτρης της τεχνολογίας, – ηλεκτρονικός μηχανικός και ο ίδιος – πιστεύω ότι σε πολλές περιπτώσεις κυριολεκτικά η τεχνολογία έσωσε και σώζει ζωές αλλά είμαι κάθετα αντίθετος στη λογική: αγοράζω ένα κινητό, ένα laptop, tablet..οτιδήποτε, το κρατάω 2 με 3 χρόνια και μετά πάμε για άλλο καινούργιο και πάει λέγοντας. 
Ή με την παραμικρή ζημιά αμέσως τίθεται σε αχρηστία ή ανακύκλωση και προχωράμε σε αγορά καινούργιου τη στιγμή που θα μπορούσε κάλλιστα να επισκευαστεί. Φυσικά και δεν έχω την απαίτηση εκείνη η παλιά καλή NORDMENDE με το ξύλινο σασί να είναι ακόμα λειτουργική ή να προσφέρει όλα αυτά τα σύγχρονα καλούδια των σύγχρονων smart TVs – υπολογιστών. Ούτε επίσης θα περίμενα εκείνα τα κινητά των τελών της δεκαετίας του ’90 να μπορούν να κάνουν αυτά που κάνουν σήμερα τα σύγχρονα smartphones. Όμως από την άλλη θα έπρεπε οι εταιρείες να προσφέρουν ένα πολύ καλύτερο repairability – δυνατότητα επισκευασιμότητας – απ’ ότι προσφέρουν σήμερα.

Όλοι οι μεγάλοι τεχνολογικοί κολοσσοί διαφημίζουν και διατείνονται ότι συμμορφώνονται με τις επιταγές και τους νόμους προστασίας του περιβάλλοντος, προσπαθούν να μειώσουν όσο γίνεται το ενεργειακό τους αποτύπωμα χρησιμοποιώντας ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στα εργοστάσια παραγωγής και γενικά προσπαθούν να βγάλουν προς τον έξω κόσμο μια eco friendly συμπεριφορά. Δεν διαφωνώ με όλα αυτά και είναι εν πολλοίς αλήθεια, ούτε θέλω να υποβαθμίσω τις προσπάθειες που έχουν γίνει μέχρι τώρα. Σημαντικό ορόσημο π.χ. στην παραγωγή ηλεκτρονικών ήταν η υιοθέτηση τεχνολογίας lead free (η αφαίρεση μολύβδου δηλαδή) από τις πλακέτες, – τα PCBs – των ηλεκτρονικών πλακετών. Επίσης η συστηματική ανακύκλωση μπαταριών αλλά και συσκευών που εφαρμόστηκε με νόμους σχεδόν σε όλα τα κράτη συνέβαλε στην περιβαλλοντική πολιτική.

Όμως όλα αυτά είναι η μια πλευρά του νομίσματος. Από την άλλη, είναι γεγονός ότι η διάρκεια ζωής πλέον των ηλεκτρονικών συσκευών όλο και τίνει να μικραίνει. Και εδώ έρχεται αυτό που αναφέρω στον τίτλο του άρθρου: η υποκρισία. Οι κατασκευαστές παράγουν προϊόντα περιορισμένης διάρκειας και τόσο compact όπου για πολλά είναι αδύνατον να εφαρμοστεί επισκευή είτε από τεχνικής άποψης, είτε από οικονομικής (ασύμφορο). Τίνει να επικρατήσει η νοοτροπία των ηλεκτρονικών ‘μιας χρήσης’ με την έννοια ότι θα χρησιμοποιηθούν 2-3 χρόνια το πολύ και μετά με το παραμικρό πρόβλημα ή δυσλειτουργία, ή απλά επειδή ήδη θεωρούνται ‘παλιά και ξεπερασμένα’, αντικατάσταση με καινούργιο μοντέλο. Τι σπατάλη πόρων!! Μάλιστα υπάρχουν μικροσυσκευές επαναφορτιζόμενες που δεν είναι αντικαταστήσιμη ούτε καν η μπαταρία τους!! με αποτέλεσμα να αχρηστεύονται μετά τον κύκλο ζωής της μπαταρίας. Άρα εδώ η περιβαλλοντική πολιτική πάει περίπατο.

Επίσης για την κατασκευή πολλών ηλεκτρονικών συσκευών (συμπεριλαμβανομένων και smartphones) χρησιμοποιούνται πληθώρα σπάνιων γαιών (νεοδύμιο, δυσπρόσιο, ίνδιο, λίθιο για τις μπαταρίες, κ.α) οι οποίες εξορύσσονται όχι πάντα υπό τις καλύτερες περιβαλλοντικές συνθήκες. (Πολλές φορές μάλιστα καταστρέφοντας το περιβάλλον της περιοχής). Θα μπορούσε να πει κανείς ότι αυτά τα υλικά είναι απαραίτητα. Δεν διαφωνώ. Για αυτό λοιπόν είναι ένας ακόμα λόγος όπου η επισκευή θα μπορούσε να συμβάλλει σημαντικά στην πιο ‘πράσινη’ παραγωγή. Η αύξηση της διάρκειας ζωής μιας ηλεκτρονικής συσκευής μέσω της δυνατότητας επισκευής της με ένα σχετικά συμφέρον οικονομικά τρόπο και η συνέχιση της χρήσης της θα μείωνε κατά πολύ το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του κατασκευαστή.

Για αυτό θεωρώ ότι αποτελεί χρέος των κολοσσών κατασκευαστών ηλεκτρονικής η παραγωγή συσκευών υψηλής ποιότητας, αξιόπιστων αλλά και εύκολα επισκευάσιμων και επεκτάσιμων ως προς τις λειτουργίες τους – τόσο σε hardware όπου αυτό είναι εφικτό, όσο και σε software – ώστε να μην εγκαταλείπονται μετά από λίγο από τους χρήστες τους ως παλιάς τεχνολογίας ή με το παραμικρό τεχνικό πρόβλημα. Πρέπει να δοθεί έμφαση και να απαιτηθεί από τα κράτη και τις αρμόδιες υπηρεσίες είτε σε κρατικό είτε σε ευρωπαϊκό επίπεδο η διάθεση ανταλλακτικών για την κάθε συσκευή που παράγουν τουλάχιστον για δέκα (10) έτη από το χρόνο κατασκευής τους, όπως ακριβώς συμβαίνει και για τις ηλεκτρικές συσκευές και να δίνεται η ευκαιρία στον χρήστη να μπορεί να επισκευάσει την συσκευή του οικονομικά ώστε να μην αναγκάζεται να την εγκαταλείπει σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Από όλα τα παραπάνω λοιπόν, πιστεύω ότι το νομοσχέδιο που ετοιμάζεται να κατατεθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για το ‘δικαίωμα στην επισκευή’ των ηλεκτρονικών συσκευών είναι προς τη σωστή κατεύθυνση.

Σχολιάστε

Item added to cart.
0 items - 0,00